Our Mythical Childhood...

5.05.2025

Barbara Strycharczyk

Chodzi mi o to, aby język giętki powiedział wszystko, co pomyśli głowa...
(Juliusz Słowacki, Beniowski, księga V)

Marianna Jarczewska, Eneasz.

Na lekcjach jezyka łacińskiego często czytamy teksty odwołujące sie do znanych wydarzeń mitologicznych: wojny trojańskiej, prac Heraklesa, wyprawy po złote runo czy tułaczki Odyseusza. Szczególne miejsce na liście naszych łacińskich czytanek zajmują opowieści o wędrówkach i przygodach Eneasza, które prowadzą nas do mitów o początkach Rzymu. Są to teksty wybrane z różnych podręczników i na różnym poziomie trudności. Czytanie, tłumaczenie i analizowanie tekstów łacińskich ma na tych lekcjach znaczenie nie tylko ze względu na naukę jezyka łacińskiego, ale też, a może nawet przede wszystkim, rozwija umiejetność sprawnego posługiwania się językiem polskim. Uczymy się jak dobierać polskie odpowiedniki łacińskich słów, dbać o poprawność stylistyczną przekładu, logicznie i zwięźle pisać i mówić w ojczystym języku wszystko, co pomyśli głowa.

I. Cele lekcji:

• przygotowanie do czytania i tłumaczenia fragmentów Eneidy Wergiliusza,
• powtórzenie zagadnień gramatycznych (ACI, NCI, ablativus i accusativus – funkcje przypadków w zdaniach, ablativus absolutus, strona bierna czasownika w różnych czasach) oraz nauka słownictwa,
• doskonalenie techniki przekładu,
• reinterpretacja wybranych mitów, do których nawiązują tłumaczone teksty.

II. Zadania uczniów:

Uczniowie pracują w podziale na grupy z tekstami wybranymi z podręcznika: Hans Henning Ørberg, Lingua Latina per se illustrata. Pars II. Roma Aeterna, Accademia “Vivarium novum”, Roma 2023 (Cap. XXXIX–XL).

Somnium Didonis

„In somnis Didoni apparuit imago coniugis mortui, qui mirum in modum os palladium tollens aram cruentam et pectus suum vulneratum nudavit et scelus regis omne patefecit; tum uxori suasit ut celeriter ex patria excederet, et simul veteres thesauros occultos, ignotum pondus auri et argenti, monstravit. Hoc somnio commota Dido fugam clam parare coepit una cum iis qui tyrannum crudelem Pygmalionem oderant aut metuebant. Naves quae forte paratae erant corripiunt onerantque auro, et avari Pygmalionis opes per mare avehuntur, femina duce.”

Ira saevae Iunonis

„Urbs antiqua fuit, Karthago, in ora Africae contra Italiam sita, dives atque bellicosa. Hanc urbem Iuno magis aliis omnibus dilexisse dicitur, hoc regnum omnium gentium esse volebat. Sed audiverat genus a Troiano sanguine ortum olim arcem Karthaginis expugnaturum esse. Id metuens et memor veteris belli quod ad Troiam pro caris Argis gesserat (nondum oblita erat causam irae ac doloris: iudicium Paridis, qui Venerem deam pulcherrimam esse iudicaverat), Troianos per mare totum iactatos longe a Latio arcebat. Itaque fatis acti multos iam annos circum omnia maria errabant.”

Venus genetrix

„At Venus nova consilia in animo versat: ut Cupido, facie mutata, pro Ascanio veniat atque reginam amore incendat! […] Vulnus sub pectore vivit, flamma amoris uritur infelix Dido. Nunc per mediam urbem Aeneam secum ducit et opes suas urbemque novam ostentat. Postea Aeneas autem una cum Didone venatum ire parat. Prima luce regina progreditur Poenis principibus comitata, ac simul Aeneas cum agmine Troianorum exit. Interea caelum tonitru misceri incipit; insequitur imber grandine mixtus, et Tyrii et Troiani indique tecta petunt. Dido et dux Troianus in eandem speluncam deveniunt, ducente Iunone.”

Część 1. Przekład

Uczniowie dokonują przekładu, sporządzają słowniczek nowych słów, zwrotów, imion i nazw własnych. Ta część pracy jest również okazją do powtórzenia zagadnień gramatycznych, np. verba deponentia, konstrukcje składniowe, funkcje przypadków w zdaniu, czasy (w zależności od potrzeb).

Część 2. Analiza

Po zakończeniu tej części pracy uczniowie analizują przetłumaczone teksty:

• ustalają, jakie mity zostały w nich przedstawione i jakich wydarzeń dotyczą,
• wskazują, które wydarzenia znamy z mitologii, a które są dla nas nowe,
• korzystając z encyklopedii, słowników mitologicznych, sprawdzają kontekst tych wydarzeń w Eneidzie.

III. Podsumowanie:

Przygotowanie do napisania reinterpretacji mitu, którą uczniowie wykonują wspólnie na lekcji i kontynuują jako pracę domową.

Jest to rodzaj ćwiczenia stylistycznego, które pomaga rozwijać umiejętność sprawnego pisania.

1. Uczniowie odczytują przekłady, wspólnie ustalają ewentualne poprawki.
2. Sporządzają plan wydarzeń mających miejsce w przetłumaczonych tekstach – wypisują je w porządku chronologicznym.

Zastanawiamy się wspólnie, jak można dalej poprowadzić i rozwinąć wydarzenia opisane w czytanych mitach i na tej podstawie napisać lub opowiedzieć nowe mityczne historie. Uczniowie uzupełniają przekład o wydarzenia, które sami zaproponują. Praca częściowo wykonana wspólnie przygotowuje do reinterpretacji mitu, bardziej zaawansowanego zadania, przeznaczonego do samodzielnego wykonania w domu, które może być również realizowane w formie dłuższego projektu.

W załączniku do scenariusza znajdują się prace uczennic klasy II Liceum „Strumienie”. Są to nowe wersje mitów nawiązujące do wydarzeń z Eneidy, opatrzone wspólnym tytułem Tantae molis erat Romanam condere gentem. Prace są napisane w formie pamiętnikarskich zapisków Junony, Dydony i Wenery, zilustrowane rysunkami Marianny Jarczewskiej – koleżanki z klasy III. Można je przeczytać w zakładce Iuvenilia.